Sakarya Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölüm BaşkanıProf. Dr. Osman Çerezci, pilot il olarak belirlenen İstanbul, Ankara,Bursa, Antalya, Samsun ve Sakarya'da, elektromanyetik kirlilikkonusunda ölçümler yaparak, elde edilen veriler hakkında raporhazırladı.



Yaklaşık 6 aylık bir çalışma sonucu hazırlananraporda, söz konusu bölgelerdeki yüksek gerilim hatları, trafolar vebaz istasyonlarının yaydığı elektromanyetik radyasyon oranlarıölçülerek, kayda alındı.

 

Raporda, "Baz istasyonu, cep telefonu,radyo-TV ve telsiz vericileri ile yüksek gerilim hatları nedeniyleyayılan elektromanyetik radyasyonun nükleer radyasyon gibi etkili vekorkunç olmasa da maruz kalan beden üzerinde zaman içinde oluşturacağıetkiler hepimizi korkutmaya devam ediyor" ifadeleri yer alıyor.



Elektromanyetik radyasyon yayan cihazlar



Televizyon,radyo, telsiz ve telefon vericilerine ait antenler ile evlerdekullanılan televizyon, bilgisayar, mikrodalga fırın, saç kurutmamakinesi ve benzeri cihazların elektromanyetik radyasyon yaydığıbelirtilen raporda, daha önce yapılan deneylerde, mikrodalgalara yoğunve uzun süreli maruz kalanların alzheimer, parkinson ve ciddi gözhasarı yaşadığı ifadelerine yer verildi.



Dijital cep telefonlarının baş çevresinde mikrodalga darbeleri ürettiği vurgulanan raporda, şu bilgiler yer aldı:



"Herhangibir nedenle her insan vücudunda kansere yol açabilecek özelliğe sahiphasarlı hücreler bulunabilir. Böyle bir insanın bu hasarlı hücrelerininbir şekilde elektromanyetik alana (bilgisayar, cep telefonu veyaelektrikli bir aletten gelen) maruz kalması sonucu vücut bağışıklıksistemi bozularak, kanserin hızlı bir şekilde gelişmesine yol açacağıifade edilmektedir.



Birçok bilimsel raporda cep telefonlarıylailişkili olarak baş ağrısı, endişe, kısa süreli hatırlamada azalma,giderek artan kronik yorgunluk, deri uyuşukluğu, stres, görüş alanındadaralma, kulak çınlaması gibi yaşam kalitesini düşürücü sağlıksorunları olabileceği belirtilmektedir.

 

Cep telefonlarıelektromanyetik dalgaları alıp vererek iletişim sağlar. Yani hemradyasyon kaynağı hem de radyasyon alıcısıdır. Cep telefonu konuşmasıanında radyasyon kafatasından beyine doğru ilerler ve hücrelerleetkileşir."



Yüksek gerilim hatlarının yakınında yaşayanlar



Üzerinde özellikle durulan yüksek gerilim hatları ve trafolarınyakında yaşayanların önemli derece risk taşıdığı ifade edilen raporda,şöyle denildi:



"Yüksek gerilim hatlarının, yakın çevresinde yaşayanlar için kanserriskini artırdığı bilinmektedir. Hamilelerde sıklıkla düşüklere nedenolduğu, psikolojik rahatsızlıklar verdiği tespit edilmiştir. Arılardaüretkenlik ve bal üretiminde düşüş gözlenmiştir.



Yüksek gerilim hatlarına yakın bölgede oturan insanların kansereyakalanma riskinde yüklü partikül ve iyonların önemli rol oynadığınadikkat çekilmektedir.

 

Yani yüksek gerilim hatları havada yüklü partiküller oluşturur vebunlarda havadaki kirliliklerle bütünleşerek insanların nefes almasıylaiç bünyeye geçebilmektedir."



Radyo-TV verici antenleri



Radyo-TV vericilerinin de önemli derecede elektromanyetik radyasyonyaydığı vurgulanan Sakarya Üniversitesinin raporunda, bir vericianteninin bin tane baz istasyonu gücünde sinyal yaydığı ifade edildi.



Kentlerdeki radyo-TV yayını yapan antenlerin mutlaka çok yüksek,özel bir kulede toplanması ve belirli bir mesafeye kadar yakınlarındakesinlikle yerleşime izin verilmemesi gerektiği kaydedilen raporda,İstanbul ve Ankara'daki verici antenlerinin bulunduğu noktalara dikkatçekildi.



Elektrik trafolarına dikkat



Pilot illerde yapılan araştırmalarda, birçok semt ya damahallelerde bir veya birkaç tane trafo olduğu kaydedilen araştırmada,özellikle büyük şehirlerdeki trafoların nereye yerleştirileceğikonusunun sorun olduğu belirtilen raporda, şu görüşler aktarıldı:



"Yaptığımız araştırmalarda bodrum katına yerleştirilmiş birtrafonun yaydığı şiddetli manyetik alan nedeniyle 1. katta oturanlarıve bitişikteki daireleri sürekli elektromanyetik ışımaya maruzbıraktığı belirlenmiştir. Böyle bir durumda bilgisayarların ve diğerelektronik cihazların etkilenmesi kaçınılmazdır. Peki ya orada oturaninsanların durumu ne olacaktır?

 

Okul bahçelerinde oynayan çocuklar için de bitişiklerinde bulunantrafodan yayılan manyetik alan bir şekilde olumsuz etkileroluşturabilecektir. Bu açıdan Milli Eğitim Bakanlığı'na önemli görevlerdüşmektedir.

 

Elektromanyetik kirlilikten eğitim çağındaki çocukların etkilenmemesiiçin çeşitli okul bahçelerine yerleştirilmiş trafoların okulyakınlarından geçen iletim hatlarıyla beraber kaldırılarak, çevresiyeterince boş olan uygun arazilere yerleştirilmelidir."



En fazla etkilenen gruplar



Elektrikli cihazların yaydığı elektromanyetik radyasyon nedeniyleen fazla etkilenen risk grupları içine hamileler ve gelişim çağındakiçocukların girdiği kaydedilen araştırmada, "Elektronik cihazlardanyayılan elektromanyetik radyasyona karşı gerekli önlemler alınırsa,endişe edilecek bir durum yoktur. Önemli olan kullanılacak cihazınhangi şartlar altında zararlı ve zararsız olduğunu bilip ona görekullanmaktır.

 

Elektromanyetik radyasyon yayan cihazların insan sağlığına zararvermeme limitleri araştırmalar neticesinde tespit edilmekte ve bulimitlere göre yasal düzenlemeler hazırlanmaktadır" uyarısındabulunuldu.



Elektromanyetik radyasyon konusunda her ülkenin kendistandartlarına göre limit değerler belirlediği aktarılan raporda, budeğerlerin Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından da tanınan veuluslararası bir komisyon olan İyonize Olmayan Radyasyondan KorumaKomisyonu (ICNIRP) tarafından belirlendiği hatırlatılarak, yayılanradyasyonun frekansına bağlı olarak değiştiği vurgulandı.



Nasıl korunabiliriz?



Türkiye'de yüksek gerilim hatları ve trafolardan kaynaklananelektromanyetik radyasyon konusunda herhangi bir yasal düzenlemeolmadığının altı çizilen Sakarya Üniversitesi raporunda, kirliliktenkorunma önerileri de sıralandı.



Kişilerin söz konusu tehdit karşısında bilinçli olması ve riskiciddiye alması gerektiği bildirilen raporda, korunma yöntemleri şöylesıralandı:



-Cep telefonu kullanımını azaltın. (Elektromagnetik kirlilikkaynakları arasında en fazla risk cep telefonu kullanımı kaynaklıdır.)



-Mikrodalga fırın çalışırken yakınında bulunmayın.



-Çocukların televizyona yakın oturmasını engelleyin.



-Başınız yatak odasında kablo ve prizlere yakın olacak şekilde uyumayın.



-Elektromanyetik dalga yayan herhangi bir cihazın mümkün mertebe uzağında bulunun.



-Camilerde elektrikle alttan ısıtma sistemlerini öncedençalıştırın. Cemaat camii içindeyken sistemi kapatarak, fişi mutlakaprizden çekin.



-Radyasyondan korunmada beslenme önemlidir. Yüksek kalorili,özellikle kızartılmış gıdalar tüketmekten kaçınılmalı. Toksinleribağlayarak vücudun korunmasında önemli rol oynayan elmadaki "pektin"maddesinin alınması, brokoli, lahana, tere gibi yeşil sebze tüketimi,laktobalit içeren yoğurt çökelek gibi süt ürünleri, korunmaya etki edenfaktörlerdendir.



-A, C ve E gibi vitaminlerin kullanımı kalsiyum ve magnezyum, bununyanı sıra selenyum, germanyum, vanadyum gibi eser elementler serbestradikal oluşumunu engellemesi açısından gıdaya ilave olarak alınmasıuzmanlarca tavsiye edilmektedir.



-Konutların yüksek gerilim hatlarından en az 100 m uzakta yapılması için gerekli yasal düzenlemenin yapılmalı.



-Bazı yerel yönetimlerin yüksek gerilim hatlarının altına öncedenyapmış oldukları yürüme, koşu yolları ve çocuk oyun parkları gibitesisler iptal edilmeli. Uyarı işaretleri bulunan panolarla halk ikazedilmeli.

 

-Yerleşim bölgelerinden geçen hatların yer altlarına alınması için proje geliştirilmeli veya güzergah değişiklikleri yapılmalı.



Ölçüm sonuçları



Raporda, Bursa ve Samsun'da yerleşim olmayan bölgelerekonumlandırılmış olan radyo-TV vericilerine ait değerlendirmeye dikkatçekilerek, şehir içinde oluşturduğu elektromanyetik radyasyonseviyesinin "limitlerin çok altında" kaldığı belirtildi.



İstanbul, Ankara, Sakarya ve Antalya'daki ölçümlerde isevericilerin yerleşim bölgelerine çok yakın olması dolayısıyla limitlereyakın seviyede kirlilik oluştuğu kaydedilen raporda, TelekomünikasyonKurumunun sürekli denetim yaparak limit değerlerin korunması içinçalışma yaptığı vurgulandı.



Baz istasyonlarının oluşturduğu kirlilik konusunda ise 6 ilde"birkaç tane dışında" kamuoyunda infial ve endişeye yol açacak seviyedekirlilik olmadığı bildirilen raporda, şunlar kaydedildi:



"Söz konusu illerdeki baz istasyonlardaki kirliliğin, limitseviyenin çok altında kaldığı gözlenmiştir. Halkımızı rahatlatacağınıumduğumuz bu sonucun oluşmasında Telekomünikasyon Kurumununyönetmeliğin tüm gereklerinin GSM operatörleri tarafından benimsenmesiiçin gösterdiği ısrarcı ve kararlı tavrı çok önemli olmuştur.

 

Ayrıca şehirlerde tüm radyo ve TV vericilerinin tek bir yüksek kuledetoplanması amacıyla kurulan "Anten AŞ" projesinin gerçekleşmesihalinde, elektromanyetik kirliliğin azaltılmasına ve kontrolüne yönelikönemli bir

gelişme olacaktır."



Raporun son bölümünde kirlilik kaynakları arasında yapılan risksıralamasında, cep telefonları ve yüksek gerilim hatlarının "çok çokriskli", radyo-tv vericilerinin "oldukça riskli, baz istasyonlarınınise "az riskli" olduğu ifade edildi.



Uzmanlar, yapılan bilimsel araştırmalarda cep telefonlarının büyükbir tehdit olduğu vurgusunu yaparak, mümkün olduğunca telefonla azkonuşulması, konuşma sırasında cihaz ile kulağın arasına en az birparmak mesafe konulması veya kulaklık kullanılması uyarısında bulundu.