Fransız antropolog Dr. Clotaire Rapaille, yıllardır farklı kültürleri inceliyor, büyük şirketlere pazarlama danışmanlığı yapıyor. Son kitabında, yediğimiz yemekten evlendiğimiz kişiye hatta ülke politikalarına kadar her şeyi kültür kodunun belirlediğini anlatıyor. Rapaille sorularımızı yanıtladı... Dr. Clotaire Rapaille, Fortune Dergisi’nin belirlediği “dünyanın en prestijli 100 markası”ndan 52’sine pazarlama danışmanlığı yapmış bir antropolog ve psikolog. Çalıştığı markalar arasında Pepsi, Boeing, Nestle, Chrysler, Citroen, Colgate, General Motors gibi dev isimler var. Kültürler üzerine kapsamlı çalışmalar yapan Rapaille’ın Kültür Kodu adlı adlı son kitabı Türkçe’de yayınlandı. Kitap, alışveriş alışkanlıklarımızdan kime âşık olacağımıza, ülkenin dış ve iç politikasından aile yapısına kadar her şeyin kültür kodlarıyla bilincimize işlendiğini ileri sürüyor. Atatürk hayranı olan Dr. Rapaille’ın sıradaki projesi, Türkiye’nin kültür kodları üzerine çalışmak. BEDİA CEYLAN GÜZELCE/ GAZETE HABERTÜRK/ HT PAZAR  Kültür kodu tam olarak ne demek? Herhangi bir şeye (otomobil, yiyecek, ilişki, ülke) içinde bulunduğumuz kültür aracılığıyla yüklediğimiz bilinçsiz anlamdır. Yüzyıllar içinde oluşur ve bir kültürün kemikleşen yapısına dair ipuçları verir.  Ülkelerin kültür kodlarını bulma metodunuz nedir? Kültür kodlarını ararken ilk baktığımız şey “etki.” Örneğin Türk dendiğinde ilk akla gelenleri çıkarıp, dünyanın çeşitli yerlerindeki algıyı ölçüyoruz. Bunu tek tek insanlara sorarak yapmıyoruz. Bugüne kadar o kültürle ilgili neler yazılmış, neler söylenmiş ona bakıyoruz. Filmlerden kitaplara, şarkılardan yemeklere kadar her yönüyle dünyayı nasıl etkilemiş?  Kültür kodlarına göre davranmamak nelere yol açıyor? Mesela Nestle, Japonya’da çay alışkanlığının yerine kahveyi koymak istedi. Sonuç hüsrandı. Böyle güçlü bir imgeyi değiştirmeniz söz konusu olamaz. Amerikan otomobil firmaları, kalite standartlarını Japonya düzeyine çıkarmak istedi. Ama Amerika’nın “ergen” kodu buna izin vermedi. Hiçbir Amerikan otomobil reklamında “sıfır hata” vurgusu yapılmaz. Boeing, Amerikan ve Japon mühendisleri bir araya getirdi ama iki kültürün kodları o kadar farklıydı ki çalışmaların sonuçlanması normalden iki kat uzun sürdü. Uluslararası ilişkilerde de aynı şeyler olur. Siz Ortadoğu’nun problemlerini, İngiliz ya da Amerikan kodlarıyla çözmeye kalkarsanız sonuç yıkım olur. Kültür kodlarını bilmeden yapılan her şey boşa zaman harcamaktır.  Amerikan kültürünün henüz “ergenlik çağı”nda olduğunu söylediğinizde nasıl bir tepki aldınız? Amerikalılar çok açık fikirli. Kendileriyle ilgili bu açıklamamı sahiplendiler. Çünkü her şeyi sıradışı yaşıyorlar. Seks, spor, alışveriş... Bu sıradışılık onlara açık olmayı getiriyor.  Barack Obama’nın ABD Başkanı seçilmesinde kültür kodunun etkisi var mıydı? Elbette. Amerikalılar henüz kim olduklarını bilmiyorlar. Yüzbinlerce göçmen mi, siyahiler mi, yoksa beyazlar mı Amerika’yı daha çok temsil ediyor? Bu bilinmiyor. Obama, kimsenin tanımadığı bir diplomattı. Onu başkan seçmek, bir çeşit “kendini tanıma yöntemi”ydi.  Japonların kültür kodu “yoğunluk ve yavaşlık” diyorsunuz. Peki bu yavaşlıkla nasıl böylesine geliştiler? Yavaşlığın içinde, her ayrıntıyı yoğun ve eksiksiz yerine getirmek var. Bu nedenle yaptıkları hiçbir işte geriye dönüp bakmalarına ve hatalarını düzeltmelerine gerek kalmıyor, çünkü hata yapmıyorlar.  Kültür kodları hangi koşullarda değişir? Bunun için Türk kültürüne Atatürk’ün yaptığı gibi bir lider gerekir. Ancak kültürler çok hızlı değişmezler. Mesela Japonlar, İkinci Dünya Savaşı’ndaki felaketten 40 yıl sonra yeni bir ülke olmaya başladılar. SEVGİLİMİZİ BİLE BİZ SEÇMİYORUZ  20 yıl öncesine kadar evlilikler daha uzun sürüyordu, bugünse boşanmalar çok arttı. Bu da kültür kodu değişikliğiyle ilgili mi? Bu daha çok, insan ömrünün uzamasıyla ilgili. Bir kadın 20 yaşında evlendiğinde, henüz 40 yaşındayken 20 yıldır bir adamla evli oluyor. Ama hayat 40’ından sonra da devam ediyor, arayış da öyle. Menopoza giren bir kadın köşesine çekilmiyor, hayatın içinde yaşamaya devam ediyor. Dünyanın geçirdiği değişimin doğal sonucu bunlar.  Kültür kodu sevgilimizi, eşimizi seçmemize doğrudan etki ediyor mu? Hem de çok fazla! Çünkü küçüklüğünüzden bu yana aklınıza sorular geliyor ve etrafınızda bu sorulara yanıt veren birileri oluyor. Bu da sizin seçimlerinizi belirliyor. Yani seveceğiniz insanı aileniz, çevreniz seçiyor aslında. Atatürk kültür evrimini sembolize eder  Peki Türk kültürü ergen mi yoksa olgunluk çağında mı? Ergen değil. Türk kültüründe ön plana çıkan şey, gerilim. Türkiye’nin jeopolitik konumundan kaynaklanıyor. İstanbul’un tarihini, Atatürk’ün hayat hikâyesini okuyunca bunu anlıyorsunuz.  Atatürk, Türk kültürünün kodlarını iyi çözümlemiş miydi? Atatürk’e hayranlık duyuyorum. Onun giyinişi, bakışı, hareketleri benim bugünkü kılık kıyafetimi de etkilemiştir. Çünkü Atatürk, bir kültürün evrim geçirebileceğini sembolize eder. Bunu yaparken Türk halkının kodlarını çok iyi belirlediğini söyleyebiliriz. Türkiye’yi modern hale getirmek için yaptıkları inanılmaz. Onun tarihteki varlığı, diğer ülkelerin de değişebileceğini gösterir. Sonsuz aşk bir hayal  Aldatmak bize yaptırılan seçimlerden bir kaçış mı? İnsan eninde sonunda kendini tanımak ister, kendi seçimlerini keşfetmeye çalışır. Bunun için de yeni arayışlara girebilir; yeni bir yemek denemek, yeni bir parfüm kullanmak, yeni bir sevme biçimiyle tanışmak.... Bunları bilinçsizce yapar. Bir kaçıştan çok, kendini tanıma serüveni  Sonsuz bir aşk yaşamak mümkün mü?

Hemen hemen bütün kültürler bunun hayalini kuran insanlardan oluşur. Ortak kültür kodlarımızdan biri bu. Ama bu hayal çok ama çok nadiren gerçek olur.